Nawożenie roślin strączkowych

Podstawą nawożenia roślin strączkowych są przede wszystkim nawozy fosforowe i potasowe.

Gatunki strączkowe buduję dobrze rozwinięty, głęboki system korzeniowy - zwłaszcza łubiny. Dzięki temu dobrze wykorzystują składniki pokarmowe nawet z głębszych warstw gleby. Przez co nie zawsze dobrze reagują lub słabo odwzajemniają nawożenie mineralne. Dlatego często nawożenie jest niższe niż wskazują potrzeby pokarmowe.

Nie oznacza to jednak, że roślin strączkowych nie należy nawozić mineralnie. Wręcz przeciwnie – na glebach słabych i piaszczystych nawożenie mineralne zazwyczaj znacząco podnosi plony tych gatunków. Warunkiem jest jednak obecność wody, gdyż jej brak hamuje efekty nawożenia mineralnego i asymilacji azotu.

Nawożenie roślin strączkowych zależy od:

indywidualnych właściwości poszczególnych gatunków;
zasobności gleby w dostępne składniki pokarmowe;
wielkości spodziewanego plonu.

Azot w strączkach

Rośliny strączkowe nawozimy przede wszystkim fosforem i potasem. Nie wymagają nawożenia azotem. Rośliny strączkowe dzięki współżyciu z bakteriami brodawkowymi korzystają z azotu atmosferycznego i są zdolne do samodzielnego zaopatrzenia się w ten składnik. Nawożenie azotem wpływa niekorzystnie na efektywność współżycia roślin z bakteriami brodawkowymi.

Ponadto rezygnacja z nawożenia azotem, może z jednej strony sprzyjać utrzymaniu równowagi ekologicznej środowiska rolniczego, a z drugiej – uczynić uprawę bardziej opłacalną (niższe koszty całkowite nawożenia).

Nie zaleca się nawożenia obornikiem roślin strączkowych. Gatunki te słabiej reagują na takie nawożenie, niż rośliny okopowe i kukurydza. Obornik może przy tym ujemnie działać na rośliny strączkowe, powodując ich wyleganie, przedłużenie wegetacji i nierównomierność dojrzewania.

Łubiny poprzez bakterie brodawkowe wnoszą do gleby 40-90 kg/ha azotu atmosferycznego, a groch siewny 40-60 kg/ha. Resztki pożniwne łubinów, tj. słoma, strączyny i korzenie wprowadzone do gleby wnoszą 25-100 kg/ha N, a grochu siewnego około 30 kg/ha.

Nawożenie fosorem

Wielkość dawek nawozów fosforowych i potasowych pod rośliny strączkowe zależy od przewidywanego poziomu plonów oraz od zawartości przyswajalnych form tych składników w glebie. Przewidywany poziom plonowania zależy od stanowiska, na którym prowadzona jest uprawa.

Nawozy fosforowe należy wysiewać jesienią, przed orką zimową. Jedynie na glebach zakwaszonych lepiej je wysiewać wiosną, ze względu na niebezpieczeństwo powstawania fosforanów żelaza i glinu. Wiosenne nawożenie powoduje wtedy, że czas oddziaływania jonów żelaza i glinu na fosforany z nawozów jest krótszy i większa część nawozu zostanie wykorzystana przez rośliny.

Nawozy fosforowe wykazują największą efektywność w uprawie roślin strączkowych na glebach klas IIIa i IIIb, a także na glebach silnie i słabo kwaśnych, o niskiej do wysokiej zawartości fosforu, średniej potasu oraz niskiej i średniej magnezu, a także w stanowiskach po roślinach zbożowych. Takie pola trzeba nawozić fosforem w pierwszej kolejności.

Nawożenie potasem

Nawożenie potasem na glebach zwięzłych i średnich można bez obaw zastosować jesienią. Jednak na stanowiskach, gdzie uprawia się większość strączkowych (łubiny, groch pastewny), czyli na glebach lżejszych, zaleca się ich wysiew wiosną. Wynika to z ryzyka szybkiego wypłukiwania się tego składnika z gleby pod wpływem wody z opadów zimowych, jeśli potas zastosowany byłby jesienią.

Największa efektywność nawożenia potasem widoczna jest na glebach klas od IIIa do IVb, a także na glebach o odczynie kwaśnym i lekko kwaśnym, o niskiej i średniej zawartości fosforu, średniej potasu oraz niskiej i średniej magnezu, w siedliskach wilgotnych i ciepłych oraz w stanowiskach po 2-3 letniej uprawie zbóż.

Wapnowanie

Gleby kwaśne, o pH w zakresie od 4,6 do 5,5, które są przeznaczone pod uprawę grochu (także odmian pastewnych) trzeba koniecznie wapnować. Dobrze jest zwapnować gleby lekko kwaśne (pH 5,6-6,5). Wapnowanie może być przeprowadzone bezpośrednio po zbiorze rośliny przedplonowej (pod strączkowe, najlepiej jesienią, tak aby wapno zostało wymieszane z glebą i zareagowało w roztworze glebowym) lub wcześniej, pod inne gatunki w zmianowaniu.

Łubiny, zarówno w warunkach gleb o odczynie bardzo kwaśnym (pH poniżej 4,5), jak w obojętnym (pH powyżej 6,5), bardzo słabo plonują. Dlatego w pierwszym przypadku konieczne jest podniesienie pH gleby poprzez odpowiednie wapnowanie, natomiast w drugim lepiej z uprawy łubinu zrezygnować, wprowadzając w to miejsce groch lub inny gatunek, w zależności od warunków glebowych.

Na glebach kwaśnych występuje zbyt duże stężenie jonów glinu, który może powodować zahamowanie wzrostu korzeni, brak na nich włośników orz słaby rozwój bakterii brodawkowych. Na glebach o niskiej zawartości magnezu (poniżej 2-3 mg/100 g – gleby lżejsze i 3-5 mg/100 g gleby cięższe), przynajmniej 1/3 dawki wapna należy zastosować w formie wapna magnezowego. Na stanowiskach wykazujących niedobór magnezu, ale o właściwym odczynie, należy zastosować nawozy magnezowe (kizeryt, kainit lub siarczan magnezu) w dawce 40-60 kg MgO.

Czynniki środowiska mają duży wpływ na przebieg symbiozy (współżycia z bakteriami brodawkowymi) – należy do nich zwłaszcza odczyn gleby. W glebach kwaśnych ogranicza ją nadmierna koncentracja jonów glinu i manganu oraz deficyt jonów wapnia, fosforu i molibdenu. Zakwaszenie gleby w większym stopniu wpływa ujemnie na proces symbiozy niż na rozwój samych bakterii brodawkowych. Na efektywność symbiozy wpływa dodatnio zaopatrzenie roślin w potas, który sprzyja gromadzeniu węglowodanów, stanowiących materiał energetyczny dla bakterii.

Nawożenie mikroelementami

Rośliny strączkowe mają zwiększone zapotrzebowanie na wiele mikroskładników (molibden, żelazo, miedź, bor). Molibden i żelazo wchodzą w skład białka – nitrogenazy, enzymu, który ma zdolność wiązania wolnego azotu. Bor odgrywa ważną rolę w powstawaniu wiązek przewodzących w brodawkach korzeniowych. Jeśli nie zostaną one wytworzone, węglowodany z rośliny nie mogą odżywiać bakterii i następuje ich pasożytnictwo.

Na polach o niskiej zawartości boru i molibdenu celowe jest stosowanie tych składników. Można je stosować doglebowo w formie stałej (B – superfosfat borowany lub boraks, Mo – molibdenian sodowy lub amonowy) lub w formie dokarmiania dolistnego. Najczęściej dokarmia się rośliny strączkowe na początku pąkowania, a dawki nawozów wynoszą ok. 0,04 kg/ha Mo i 0,2 kg B.

Efektywność nawożenia mikroelementami zależy między innymi od warunków środowiska i fazy rozwojowej roślin w momencie. Nawozy dolistne stosuje się w 300 l/ha wody, a zabieg opryskiwania wykonuje w godzinach rannych lub wieczorem na wilgotne rośliny. Molibden ponadto można stosować w formie dodatku przy zaprawianiu nasion (5-10 g molibdenianu sodu lub amonu), bądź dolistnie w czasie oprysku roślin przeciw chorobom lub szkodnikom. Można zastosować wieloskładnikowe nawozy dolistne, zwłaszcza na glebach o odczynie obojętnym, gdzie pierwiastki, jak mangan i bor przechodzą w formy trudno rozpuszczalne.

Dawki fosforu i potasu zalecane pod groch (kg/ha)

Kompleks glebowy	Zawartość fosforu i potasu w glebie
	b. niska		niska		średnia		wysoka		b. wysoka
	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O
Pszenny b. dobry Pszenny górski	80	135	55	110	35	90	20	80	15	25
Pszenny dobry Żytni b. dobry Żytni dobry Żytni słaby	70	115	45	95	30	80	20	70	15	20
Zbożowo- pastewny mocny	65	95	40	75	20	65	15	60	15	20

Dawki fosforu i potasu zalecane pod łubin wąskolistny (kg/ha)

Kompleks glebowy	Zawartość fosforu i potasu w glebie
	b. niska		niska		średnia		wysoka		b. wysoka
	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O
Żytni dobry	50	65	35	50	30	40	15	30	0	20
Żytni słaby	60	65	40	50	25	40	15	30	0	0
Żytni b. słaby	55	70	40	70	25	55	15	45	0	0

Dawki fosforu i potasu zalecane pod łubin biały (kg/ha)

Kompleks glebowy	Zawartość fosforu i potasu
	b. niska		niska		średnia		wysoka
	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O
Pszenny wadliwy	50	65	35	50	30	40	15	30
Żytni bardzo dobry	50	65	35	50	30	40	15	30
Żytni dobry	60	70	40	70	25	55	15	45
Zytni słaby	70	70	50	70	25	55	15	45

Dawki fosforu i potasu zalecane pod łubin żółty (kg/ha)

Kompleks glebowy	Zawartość fosforu i potasu
	b. niska		niska		średnia		wysoka		b. wysoka
	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O	P₂O₅	K₂O
Żytni b. dobry	50	65	35	50	30	40	15	30	0	O
Żytni dobry	50	70	35	70	30	55	15	45	0	20
Żytni słaby	60	65	90	50	25	40	15	30	0	0
Żytni b. słaby	55	70	90	70	25	55	15	45	0	0

Dawki nawozów wapniowych

Kompleks glebowy	Potrzeby wapnowania (t/CaO)
Kompleks glebowy	konieczne	potrzebne	wskazane
Pszenny b. dobry Żytni b. dobry Pszenny górski	4,5	3,5	2,5
Pszenny dobry Zbożowo-past. mocny	3,5	2,5	1,5
Żytni dobry Żytni słaby	2,5	1,5	1